نقش ژنتیک در عملکرد تولیدی در پرورش بز شیری سانن و آلپاین

نقش ژنتیک در عملکرد تولیدی در پرورش بز شیری سانن و آلپاین
بيوتكنولوژي

ژنتيك كمي در طي دوران متوالي دو دهه اخير شگفتيهاي بسياري آفريد كه حاصل همكاري دو علم ژنتيك مولكولي و آمار رياضي بوده است. در طي ۲۵-۲۰ سال اخير با توسعه مهندسي ژنتيك و ژنتيك مولكولي، بيوتكنولوژي مدرن توانست پيشرفتهاي بسياري در علم بيولوژي ايجاد كند كه بخشي از اين تكنيكها را مي‌توان در توسعه صنعت دامپروري مشاهده كرد.
تكنيكهاي بيولوژي مدرن مانند كلونينگ مولكولي ژنها، انتقال ژن، دستكاري ژنتيكي حيوانات، انتقال جنين، دستكاري ژنتيكي ميكروبهاي شكمبه، تيمار بيولوژيكي و شيميايي خوراكهاي كم كيفيت حيواني در جهت بهبود ارزش تغذيه‌اي، روشهاي افزايش سيستم ايمني و تهيه واكسنهاي دامپزشكي بخشي از كاربردهاي بيوتكنولوژي مي‌باشد كه در جهت افزايش توليد محصولات كشاورزي و حفاظت از محيط زيست بكار گرفته مي‌شوند. بيوتكنولوژي كاربردهاي وسيعي در پيشرفت ژنتيكي حيوانات اهلي دارد و در كشورهاي در حال توسعه بكار گرفته مي‌شود؛ كه كاربردهاي بيوتكنولوژي را در زمينه‌هاي اصلاح نژاد و ژنتيك حيواني، استفاده از منابع متنوع ژنتيك دامي، بهداشت دام، فيزيولوژي شيردهي، رشد و تغذيه حيوان را توضيح مي‌دهد.

تلقيح مصنوعي

تكنيك تلقيح مصنوعي بطور گسترده و در مقياس اقتصادي در گله‌هاي بزشيري مورد استفاده قرار مي‌گيرد. در اين روش اسپرم بزهاي نر ممتاز جمع‌آوري شده و پس از انجام يك سري فرايندها منجمد شده و به محلهاي تلقيح فرستاده مي‌شود و گاوهاي ماده فحل با اين اسپرم­ها تلقيح مي‌گردند.
تلقيح مصنوعي، آزمون نتاج بزهاي نر را در سطح وسيعي امكان پذير مي‌سازد و دامهايي كه ارزش ژنتيكي بالاتري دارند با آزمون نتاج تشخيص داده مي‌شود و با استفاده از تلقيح مصنوعي بكارگيري اين مولدين در برنامه‌هاي اصلاح نژادي و توليدي تسهيل مي‌گردد. در برخي كشورها مانند فرانسه و سویس تلقيح مصنوعي بطور ۱۰۰% انجام مي‌پذيرد در حالي كه برخي از كشورها هم هنوز دنباله‌رو تلاقيهاي سنتي و طبيعي مي‌باشند.

انتقال جنين

در اين تكنيك تخمكهاي بارور شده از رحم بز دهنده جدا شده و به بز گاوهاي گيرنده منتقل مي‌گردد و بزهاي دهنده مجددا جهت توليد تخمكهاي بارور بكار گرفته مي‌شوند. مزيت اصلي انتقال جنين در اين است كه بر خلاف شرايط طبيعي تعداد بيشتري گوساله از گاوهاي ماده ممتاز توليد مي‌شود هر گاو در طول حياط در حدود ۵۷۰۰۰ تخمك در تخمدانهاي خود بصورت بالقوه ذخيره دارد. كه به مرور زمان تعدادي از آنها در چرخه‌هاي توليدمثلي مورد استفاده قرار مي‌گيرند. انتقال جنين باعث افزايش ميزان توليدمثل بزمي‌شود و در اين حالت بزهاي ممتاز از لحاظ ژنتيكي در برنامه‌هاي اصلاحي بيشتري شركت مي‌كند.

توليد جنين‌هاي IVf (آزمايشگاهي)

در اين روش تخمك‌هاي بالغ از حيوانات زنده و يا حيوانات كشتار شده جمع آوري مي‌گردند. و سپس در آزمايشگاه به اندازه كافي بالغ شده و با تلقيح بارور مي‌گردند و تا يك مرحله ويژه‌اي كشت داده شده و سپس به حيوانات گيرنده انتقال داده مي‌شوند. در اين صورت مي‌توان از دامهاي ماده با ارزش تعداد بيشتري جنين بدست آورد كه اين تكنيك تا حدودي مشابه به انتقال جنين است با اين تفاوت كه مراحلي از حيات جنين در آزمايشگاه سپري مي‌گردد. كه اين دو تكنيك در واقع اساس استفاده بيشتر از حيوانات ماده در برنامه‌هاي اصلاحي و توليدي مي‌باشد.

تعيين جنسيت

براي حصول بيشترين سود در توليد نياز به تعيين جنسيت جنين است روش‌هاي مختلفي براي تعيين جنسيت جنين بكار رفته گرفته مي‌شود.

شبيه‌سازي

اولين مورد از كلونينگ مهره‌داران در سال ۱۹۲۵ در قورباغه گزارش شده است و در حيوانات اهلي براي اولين بار ۱۵ سال قبل در گوسفند انجام گرفت كه اين بره Dally لقب گرفت ولي به علت مشكلات مانند پيري زودرس و اختلالات رفتاري كه در اين گوسفند مشاهده گرديد به زندگي اين حيوانات پس از ۷ سال پايان داده شد اخيراً دانشمندان ايراني موفق شدند كه بره شبيه‌سازي شده از اسپرم گوسفند برولا مرينوس (حاوي ژن دوقلوزايي) و قدرت مادري گوسفند افشاري توليد كنند.

كنترل بيماريها

پيشرفت‌هاي اخير در زمينه بيولوژي مولكولي روش‌هايي را براي كنترل بيماري در گاوهاي شيري به ارمغان آورده است ولي براي بدست آوردن روش‌هاي جديد و قدرتمند در كنترل بيماريها، بيوتكنولوژي مدرن در ابتداي راه است متدهاي جديد و قدرتمند در كنترل بيماري كه بر اساس PCR استوار شده است بسيار سريع و علمي مي‌باشند كه براي اين منظور دو مرحله كليدي وجود دارد: ۱) بايد بتوان يك نقطه خاصي از DNA مربوط به عامل بيماريزا را كه قابليت تكثير داشته باشد انتخاب كرد. ۲) روش‌هاي نوين و مناسبي براي استخراج مقادير كافي از موجودات بيماريزا را از مدفوع و زخمهاي بافتي ميزبان بكار گرفت تا بتوان در روش PCR استفاده كرد.

حيوانات ترانس‌ژنتيك

موجودي كه محتواي ژنتيكي آن با افزودن DNA خارجي تغيير يافته باشد ترانس‌ژنتيك ناميده مي‌شود. DNAخارجي را ترانس ژن مي‌نامند و به كل فرآيند تكنولوژي، ترانس‌ژنيك اطلاق مي‌گردد . يكي از اهداف انتقال ژن در گاوهاي شيري تغيير تركيبات شير است. به علت اينكه راندمان توليد پنير از شير بستگي مستقيمي به مقدار K-Casein شير دارد پس افزايش توليد كاپاكازئين در شير با استفاده از انتقال ژن تغيير شكل يافته كاپا-كازئين يك روش منطقي براي افزايش توليد پنير مي‌باشد.
يك مثال ديگر در مورد شير، توليد شيرهاي عاري از لاكتوز (قند شير) مي‌باشد. برخي افراد حساسيت خاصي به لاكتوز موجود در شير دارند. بنابراين نمي توانند شير مصرف كنند. ولي شيرهاي بدون لاكتوز كه از دامهاي ترانس‌ژنيك توليد مي‌گردد براي اين گونه افراد مشكلي بوجود نمي‌آورد. مثال ديگر در اين مورد توليد انسولين با بكارگيري گاوهاي ترانس‌ژنيك مي‌باشد.

در كل در مورد حيوانات اهلي سعي بر اين است كه دامهايي توليد كنند تا مقاومت قابل توارثي براي بيماريهاي انگلي، ويروسي و باكتريايي داشته باشند. مقاومت به بيماري باكتريايي ورم پستان در گاو، اسهال نوزادان در خوك و وباي مرغي در طيور از اين قبيل مي‌باشند كه در برخي از نژادها بروز مي‌كند. اگر اساس هر كدام از اين مقاومتها يك ژن ساده باشد مي‌توان حيوانات ترانس‌ژنيكي توليد كرد كه به آلودگيهاي باكتريايي مقاوم باشند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *